سلوك معنوى خود را بر مبناى توحيد و ابعاد متعدد آن ( نظير توحيد در ذات و صفات ، توحيد در ربوبيت ، توحيد در معبوديت ، توحيد در استعانت و توسل ، توحيد در توكل ، تفكر و توحيد در اميد و خشيت ) بنا كرده و به سر انجام رساند . نكته اينكه سطور پيش رو ، تنها برخى عناوين از ملكات رفتارى ايشان را در سلوك توحيدى ذكر نموده است . زيرا برخى ويژگى هاى حيات عرفانى ايشان مكتوم و برخى از مداراصلى پژوهش حاضر خارج است . از طرفى در هر عنوان نيز فقط نمونه هايى - نه تمام مصاديق - از عرفان توحيدى قاضى در آن مبحث ، طرح گشته است . چار چوب تحليلى : توحيد در نظام امامت نظام امامت نظامى در مقابل نظام خلافت مى باشد . در خلافت مديريت سياسى جامعه بدون اتصال به منبع الهى و مشروعيت دينى مى باشد . اما نظام امامت در همان آغاز با نصب امام به اذن الهى پايه هاى يك نظام توحيدى را در جامعه اسلامى بنا مىكند . اين نظام شيعى تحت ولايت امامان معصوم و در پرتو رهبرى آنها به اداره زندگى فردى و اجتماعى خود مى پردازند . توحيد يكى از شاخصه هاى برجسته آن مى باشد . « توحيد يعنى يگانگى ( ذات ، صفات ، افعال - خالقيت و ربوبيت و تشريع و معبوديت ) خداوند و عدم وجود هرگونه همتا و شريك براى او » « 1 » انسان موحد بواسطه توحيد در هنگام انتخاب هاى مكرر زندگى اش آنچه را به حضرت احديت مرتبط است مى شناسد و گزينش مىكند . « توحيد انسان را به پيمودن راه طبيعى و فطرى اش كه در آن با همه جهان همگام است ، فرا مى خواند . » « 2 » در برابر توحيد شرك قرار دارد كه انسان موحد از اشكال گوناگون آن مبراست . « توحيد درست در نقطه مقابل شرك است يعنى همه معبودان خيالى را نفى كردن ، تسليم آنان نشدن ، در برابر سيطره قدرت آنان مقاومت كردن ، دل از كمك و رعايت آنان بريدن و سرانجام بر نفى و طرد آنان كمر بستن و با تمام وجود تسليم رضاى خدا شدن مى باشد . » « 3 » ابعاد توحيد و نشانه هاى حيات توحيدى در اين نظام گسترده ، و حاكى از توجه به جهات معتدد تعالى و كمال انسانى مى باشد . توحيد در ذات و صفات ( ذات خداوند يكى است و براى او مانندى نيست ، همچنين صفات الهى در عين تفاوت مفهومى در مقام عينيت با هم وحدت دارند . « 4 » ) ، توحيد در خالقيت ( جز خدا آفريدگارى وجود ندارد و مابقى مخلوق خدايند « 5 » ) ، توحيد در ربوبيت تكوينى ( اداره جهان هستى فعل خداست و هر نوع تدبيرى مستقل از اذن الهى نفى مىشود . « 6 » ) ، توحيد در ربوبيت تشريعى ( هر نوع امر مربوط به شريعت در اختيار خداست و هيچ

--> ( 1 ) - مكارم شيرازى ، ناصر ، تفسير نمونه ، ج 27 ، چ 40 ، تهران ، دارالكتب اسلاميه ، 1361 ، ص 478 و نيز رك : همان ، صص 482 و 484 ( 2 ) - حسينى خامنه ايى ، سيد على ، روح توحيد نفى عبوديت غير خدا ، تهران ، موسسه انجام كتاب ، 1360 ، ص 12 ( 3 ) - حسينى خامنه ايى ، پيشين ، ص 30 ( 4 ) - سبحانى ، جعفر ، مشور عقايد اماميه ، چ 5 ، قم ، موسسه امام هادى ( ع ) ، 1388 ، صص 39 و 40 توحيد در خالقيت به معناى نفى سببيت در نظام هستى نيست . زيرا تأثير پديده هاى امكانى در يكديگر منوط به اذن الهى بوده و وجود سبب و نيز سبب اشياء هر دو از مظاهر اراده الهى است . ( 5 ) - سبحانى ، منشور عقايد اماميه ، پيشين ، ص 42 ( 6 ) - سبحانى ، منشور عقايد اماميه ، پيشين ، ص 43